TÜRKİYE ARICILIĞINDA EMEĞİ GEÇEN ORDULULAR
Çarşamba, 13 Mayıs 2009 10:32
TÜRKİYE ARICILIĞININ GELİŞMESİNDEEMEĞİ GEÇEN ORDULULAR
K.T.Ü. Ordu Ziraat Fakültesi
Zootekni Bölümü 52200 ORDU
GİRİŞ
Arıcılığın toprak varlığına bağlı olmaksızın yapılabilen bir tarımsal uğraşı olması ve işgücü olanakları sağlaması, önemli girdilerden biri olan kovan için gerekli kerestenin kolayca sağlanabilmesi, toplumumuzun bal arısına ve ürünlerine geleneksel bir önem vermesi, arıcılığın ülkemizdeki önemini daha da artırmaktadır.
Yurdumuzdaki nektar ve polen verimi yüksek, çiçeklenme dönemi farklı olan floral kaynakların geniş yer kaplaması, arıcılığa uygun ekolojik koşulların ve değişik bal arısı ırk ve ekotiplerinin bulunması, arıcılık açısından güçlü bir potansiyel oluşturmaktadır.
Cumhuriyetin kuruluşundan beri, bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak modern yöntemlerin uygulanması teşvik edilerek arıcılığın geliştirilmesi, ülke çapında yaygınlaştırılması ve bu faaliyet alanında ileri ülkeler seviyesine erişilmesi amaçlanmıştır.
Türkiye’de arıcılık konusundaki mevcut potansiyelden yararlanmak üzere son yıllarda arıcılık sektöründe önemli yatırımlar yapılmış, bilimsel ve teknik alt yapı geliştirilmeye çalışılmıştır. Bunun için ülkemiz arıcılığına ait sorunlara uygun çözüm yollarının bulunmasının yanı sıra birtakım yeniliklerin ve araştırmaların da ortaya konulması konusunda bazı çalışmalar gerçekleştirilmiştir.
Önceleri bazı meraklı arıcılar tarafından sürdürülen deneme, eğitim ve yayım çalışmaları, daha sonra bilimsel yöntemlerin uygulamaya konulmasıyla daha fazla önem kazanmış ve bu alanda bilimsel altyapıya sahip araştırıcıların gayretleri ile arıcılığımız son yıllarda gözle görülebilir olumlu bir aşama kaydetmiştir.
Türkiye arıcılarının bilinçlenmesine, örgütlenmesine ve arıcılığın gelişmesine büyük katkıları olan bu kişilerin arıcılıkla ilgili özverili çalışmaları, Türkiye arıcılığı üzerinde olumlu etkiler bırakmıştır.
Bu düşünce ile hazırlanan makalede, ülkemiz arıcılığının gelişmesine öncülük eden Ordu ilinin yetiştirdiği bu alandaki önemli şahsiyetlerin özgeçmişlerine ilişkin bazı bilgilerin tarihi sıralamaya göre verilmesi amaçlanmıştır.
1. Arıcı Dursun YILMAZ
1918 yılında Ordu’nun Gürgentepe ilçesine bağlı Tepeköy köyünde doğdu. İmkânsızlıklar nedeniyle okuma yazmayı kendi imkânları ile öğrendi. Askerden dönerken arıcılık malzemeleri konusunda Türkiye’nin en eski sanayicisi olan Mithat AKTUNA ile görüştü. Kendisinden ve kitaplarından yararlandı. Edindiği bilgilere dayanarak 1950 yılında kendi olanaklarıyla Langstroth tipi modern kovan imâl etti. Bu yeni tip kovanların daha önce kullanmış olduğu ilkel kovanlara göre daha kullanışlı ve yararlı olduğunu tespit etti.
Standartlara uygun olarak ürettiği 10 adet Langstroth tipi modern kovan sayısını 1951 yılında 40’a çıkardı. 1953 yılında Perşembe yaylasında bulunan kovanlarını at sırtında Tokat ili Başçiftlik ilçesine götürerek gezginci arıcılığa ilk adımını attı. Daha sonra ki yıllarda Bayburt ve Kars’a kadar arılarını götürdü. Gittiği yerlerde gezginci arıcılık yapması yöre halkı tarafından şaşkınlıkla karşılandı.
1954 yılında döneminin hükümetinin başlattığı bir projeyle ABD’li uzmanların önderliğinde, Türkiye arıcılığını modern ve ticari hale getirmek için Samsun’da açılan kursa katıldı. 1960 yılında Kars’ın Mezra köyünde gezginci arıcılık yaparak, köyde çok sayıda insanın arıcılığı öğrenmesini ve arıcılık-balcılık piyasasında iş yapmasını sağladı. Bir süre Kars ve Mersin arasında arılarını gezdirerek “Ordu Modeli” denilen gezginci arıcılığın öncüsü oldu.
Gezginci arıcılığa halen oturmakta olduğu Antalya ilinde devam etmektedir. Çocukları ve torunları da arıcılıkla uğraşmaktadır. Ordu ilinde ilk, Türkiye’de ise ilklerden biri olarak gezginci arıcılığın yaygınlaşmasında etkin rol oynayan Dursun YILMAZ’ın kendisinin 600 adet olmak üzere toplam 5000 adet civarında modern kovanları mevcuttur.
2. Arıcı Mehmet KIR
1927 yılında Ordu ili merkez köylerinden Öceli’de doğdu. Edirne Sanat Okulu’nda gördüğü Orta eğitimini yarım bıraktı. Arıcılığa 1965 yılında 18 kovanla başladı ve kısa sürede 80 kovana sahip oldu.
1965 yılından itibaren ilkbaharda bal arısı kolonilerinin kuvvetlenmesi için Çambaşı, Gölköy, Mesudiye ve Gürgentepe yaylarına gitti. Bal mevsiminde ise Giresun-Alucra ve Şebinkarahisar, Gümüşhane, Sivas-Ulaş, Suşehri ve İmranlı, Muş-Varto, Erzurum-Çat, Erzincan-Refahiye, Kayseri-Pınarbaşı, Samsun-Bafra’da gezginci arıcılık yaptı.
1968 yılında Ordu Arıcılar Derneğinin kuruluşunda rol oynadı. 1968-1982 yılları arasında dernek başkanlığını yürüttü. Bu dönemde ayrıca, Hopa’dan Ordu’ya kadar olan arıcıların kayıtları ile Erzurum ve Kars’ta gezginci arıcılık yapanların listesinin çıkarılarak devletin konuya ilişkin yetkililerine teslim edilmesini sağladı.
10.09.1970 tarihinde Kırklareli-Lüleburgaz’da düzenlenen, Türkiye’nin bir çok yerinden arıcıların katıldığı ve arıcılık sorunlarının tartışıldığı o yörenin ilk bölgesel organizasyonu olan “Bal ve Arıcılık Festivali”ne katıldı.
1972 yılında Ordu Kapalı spor salonunda düzenlediği Bal Festivalinde, süzme bal ve petekli bal yarışması yapıldı. Türkiye’nin birçok yerinden ve ağırlıklı olarak Bursa, Çanakkale, Mersin ve Artvin yörelerinden gelen 200 dolayında arıcı misafirin iyi bir şekilde ağırlanmasını sağladı.
1975 yılında Ordu Arıcılar Üretim Tüketim ve Pazarlama Kooperatifinin kurulmasına öncülük etti. 3 yıl süreyle kooperatifin başkanlığını yürüttü. Ancak adı geçen kooperatif maddi imkansızlıklardan dolayı 3 yıl sonra kapanmak zorunda kaldı.
1975 yılında dönemin Başbakanı Süleyman Demirel ile görüşerek, gezginci arıcıların sorunlarının halledilmesi konusundaki önerilerini ve özellikle gezginci arıcılığın yoğun olarak yapıldığı Erzurum, Kars, Sivas, Erzincan, Elazığ, Bingöl, Van, Bitlis, Muş gibi Doğu illerimiz ile diğer yörelerimizdeki ballı bitkilerin belirlenmesine ve yayılışlarına yönelik çalışmasını takdim etti.
Arıcılık sorunlarının çözümüne yönelik 26-27 Aralık 1977 tarihleri arasında İzmir’de düzenlenen “Batı Anadolu 1. Arıcılık Semineri”ne birkaç arıcı ile birlikte katılarak, yaşadıkları sorunlara çözüm getirilmesi konusunda görüş bildirdi.
Posof, Çıldır, Hanak ilçelerine gezginci arıcılık yapanların sorunlarını yerinde görmek, müdahale etmek ve çözüm bulmak amacıyla konunun uzmanlarıyla birlikte çalıştı. Gezginci arıcılık yaptığı yörelerdeki insanlara arıcılık bilgisini de aktardı.
1980’li yıllarda ise Ankara – Kazan’da bulunan Türkiye Arıcılık Derneği toplantılarına katıldı. Tüm maddi imkânlarını kullanarak ülke arıcılığının hak ettiği yerlere gelebilmesi için yoğun çaba harcadı.
Aktif olarak gerçekleştirdiği gezginci arıcılığı 1982 yılında bıraktı. Halen oğullarının ve torunlarının gerçekleştirdiği arıcılık uğraşısına elinden gelen yardımı yapmakta ve bu zevkli tarımsal etkinliği aynı azimle sürdürmektedir.
3. Prof. Dr. Dürdane KOLONKAYA
1949 yılında Ordu’da doğdu. İlk, orta ve lise eğitimini Ordu’da tamamladı. Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji bölümünden mezun oldu. Aynı bölümde Zooloji anabilim dalında doktor, doçent ve profesör akademik derecelerini aldı.
Çalışma konuları olan balların oksidant özelliği, varroa kontrolü ve pestisitlerin arı ürünlerindeki kalıntıları ve bal arılarına etkisi ile ilgili uluslararası ve ulusal dergilerde yayınlanmış makaleleri, çeşitli uluslararası ve ulusal kongrelerde tebliği edilmiş çok sayıda bilimsel çalışması bulunmaktadır.
Halen Hacettepe Üniversitesi Zooloji anabilim dalı başkanlığını ve 11.11.2002 tarihinden itibaren de Hacettepe Üniversitesi Arı ve arı Ürünleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (HARÜM) yönetim kurulu üyeliğini yürütmekte olup; lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde dersler vermektedir.
4. Zir. Yük. Müh. Bahri YILMAZ
1954 yılında Ordu’nun Gürgentepe ilçesine bağlı Tepeköy köyünde doğdu. Gezginci arıcılığın yaygınlaşmasına öncülük eden Dursun YILMAZ’ın oğludur. İlkokulu Tepeköy’de, Ortaokul ve Liseyi ise Mersin’de bitirdi.
1971 yılında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesinde yüksek öğrenim hayatına başladı. Öğrenim dönemi süresince babası arıcı Dursun YILMAZ ile birlikte çalıştı. 1977 yılında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesinden mezun oldu. Üniversite öğrenciliğinin son sınıfında iken Türkiye Kalkınma Vakfında işe başladı. Fakülteyi bitirdiğinde aynı yerde mühendis olarak çalışmaya devam etti.
Almanya ve Amerika’da arıcılık organizasyonu ve ana arı yetiştiriciliği konusunda uzmanlık eğitimi aldı. Yurt içinde ve yurt dışında bir çok ülkede ana arı yetiştiriciliği, arı sütü ve polen üretimi, varroa zararlısı gibi çeşitli arıcılık konularında ulusal ve uluslar arası konferans, seminer, sempozyumlara ve kongrelere katılarak tebliğ sundu.
Türkiye Kalkınma Vakfında ana arı ve arıcılık konusunda yetişmiş ilk eleman olarak bugünkü teknik ekibin çekirdeğini oluşturdu. Türkiye Kalkınma Vakfı DSM arıcılık şubesinde 25 yıl görev yaptı.
Çeşitli dergilerde arıcılık konusunda çok sayıda araştırma makalesi yayınlandı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı arıcılık danışma kurulunda görev aldı. Teknik Arıcılık Dergisi yayın kurulu üyesidir. Ülkemizdeki arıcı birliklerinin kuruluşunda ve sonrasında almış olduğu aktif görevi sürdürmektedir.
Halen arıcıları örgütlemeyi, onların eğitim ve her türlü girdilerini karşılamayı ve arı ürünlerini alarak değerlendirmeyi amaçlayan Türkiye Kalkınma Vakfının arıcılık çalışmalarını yürüten Destek A. Ş.’ de görev yapmaktadır.
5. Prof. Dr. Ferhat GENÇ
1955 yılında Ordu’nun Mesudiye ilçesinde doğdu. 1967 yılında Mesudiye ilçesi Yeveli köyü ilkokulunu, 1970 yılında Mesudiye ilçesi Yeşilce Ortaokulunu ve 1973 yılında da Ordu Lisesini bitirdi.
1975 yılında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümünde başladığı öğrenimini 1980 yılında tamamladı. 1980-1989 yılları arasında Erzurum Teknik Ziraat Müdürlüğünde Ziraat Yüksek Mühendisi olarak görev yaptı.
1982-1987 yılları arasında FAO kaynaklı Erzurum kırsal kalkınma projesinin “Erzurum İlinde Arıcılığın Geliştirilmesi” isimli projenin hazırlanıp uygulanmasında görev aldı. Kısa süreli eğitim görmek üzere bu proje kapsamında İngiltere, İskoçya, İtalya ve Romanya’ya görevli olarak gitti.
1989 yılında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümüne arıcılık konusunda Uzman olarak atandı. 1990 yılında “Erzurum Şartlarında Arı Kolonilerindeki Varroa Bulaşıklık Düzeyinin Kışlatmaya; Yemleme, Mer’a ve Ana Arı Çıkış Ağırlığının Koloni Performansına Etkileri” isimli doktora çalışmasını tamamladı. 1991 yılında çalıştığı bölümün Hayvan Yetiştirme Anabilim Dalına Yardımcı Doçent olarak atandı. 1993 yılında Doçent, 1998 yılında da Profesör ünvanlarını aldı.
Arıcılık konusunda çok sayıda bilimsel makalenin sahibi olup, halen Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümünde öğretim üyesi olarak görevini sürdürmekte olup, lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde dersler vermektedir.